Tayland’da Yer Altında Saklanan “Şeytan Çiçeği” Keşfedildi: Fotosentez Bile Yapmıyor

Tayland’ın batısındaki dağlık ormanlarda bilim dünyasının daha önce tanımadığı sıra dışı bir bitki türü keşfedildi. Neredeyse siyah renkteki çiçeği, boynuza benzeyen uzantıları ve kırmızı-turuncu ayrıntıları nedeniyle araştırmacılar yeni türe Thismia daemona adını verdi. Görünüşünden dolayı bitki şimdiden “şeytan çiçeği” olarak anılıyor.

Ancak Thismia daemona’yı ilginç kılan yalnızca ürkütücü görünümü değil. Bitki klorofil taşımıyor, fotosentez yapmıyor ve yaşamının büyük bölümünü orman tabanındaki yaprakların ve toprağın altında gizlenerek geçiriyor.

Tayland’da Yeni Bir Bitki Türü Keşfedildi

Yeni tür, Chulalongkorn Üniversitesi ve Prince of Songkla Üniversitesi’nden botanikçilerin Tayland’ın Kanchanaburi bölgesindeki Thong Pha Phum Ulusal Parkı‘nda yürüttüğü araştırmalar sırasında bulundu.

Bitkinin yetiştiği alan deniz seviyesinden yaklaşık 950-970 metre yükseklikte bulunuyor. Bu ayrıntı araştırmacıları özellikle şaşırttı çünkü Thismia cinsine ait türler genellikle sürekli nemli ve daha alçak rakımlardaki tropikal ormanlarda görülüyor. Thismia daemona ise mevsimsel olarak daha kuru, dağlık bir orman ekosisteminde yaşamayı başarmış durumda.

Araştırmanın sonuçları hakemli bilimsel dergi PhytoKeys‘te yayımlandı.

Neden “Şeytan Çiçeği” Adı Verildi?

Bitkinin bilimsel adındaki daemona sözcüğü, çiçeğin şeytanı veya demonik bir figürü andıran görünümünden geliyor.

Thismia daemona’nın çiçeği büyük ölçüde koyu, neredeyse siyah renkte. Üst bölümündeki kubbe biçimli yapıdan üç uzun ve ince uzantı çıkıyor. Bu uzantılar uzaktan bakıldığında boynuzları andırıyor.

Taban bölümündeki parlak kırmızı ve turuncu renkler ise koyu gövdeyle birleştiğinde göz benzeri bir görüntü oluşturuyor. Araştırma ekibi, bitkinin hem görünümünün hem de yer altında gizlenen yaşam biçiminin bu ismi seçmelerinde etkili olduğunu belirtiyor.

Bu Bitki Fotosentez Yapmıyor

Thismia daemona’nın biyolojik açıdan en sıra dışı özelliği, alıştığımız yeşil bitkiler gibi güneş ışığını kullanarak kendi besinini üretmemesi.

Bitkide klorofil bulunmuyor. Bu nedenle fotosentez gerçekleştiremiyor.

Bunun yerine toprak altındaki mantar ağlarıyla bağlantı kurarak ihtiyaç duyduğu karbon ve diğer besinleri bu sistem üzerinden elde ediyor. Bu tür bitkilere bilimsel olarak mikoheterotrofik bitkiler adı veriliyor.

Bu yaşam biçimi aynı zamanda bitkinin neden bu kadar zor fark edildiğini de açıklıyor.

Thismia daemona yaşam döngüsünün büyük bölümünde orman tabanındaki çürümüş yaprakların ve toprağın altında kalıyor. Yalnızca çiçeklenme ve üreme döneminde yer üstünde görünür hale geliyor.

Dolayısıyla bir araştırmacının doğru mevsimde ve doğru noktada bulunmaması halinde bitkinin varlığını fark etmesi oldukça zor.

Bilinen Yaşam Alanı Futbol Sahasından Daha Küçük

Yeni türün keşfedilmesi bilim dünyası açısından sevindirici olsa da araştırmacıların verdiği rakamlar bitkinin geleceği konusunda ciddi bir risk bulunduğunu gösteriyor.

Şimdiye kadar yalnızca tek bir popülasyon tespit edildi.

Bilim insanlarının sayabildiği Thismia daemona bireylerinin sayısı 50’nin altında. Bilinen popülasyonun bulunduğu gerçek alanın ise 0,05 kilometrekareden daha küçük olduğu belirtiliyor.

Başka bir ifadeyle, dünya üzerinde bilinen tüm Thismia daemona örnekleri son derece küçük bir alanda yaşıyor.

Bu durum tek bir çevresel değişikliğin bile türün tamamını etkileyebilmesi anlamına geliyor.

Şimdiden Kritik Tehlike Altında Kabul Ediliyor

Araştırmacılar Thismia daemona’yı Uluslararası Doğayı Koruma Birliği’nin kriterlerine göre geçici olarak Kritik Tehlike Altında (Critically Endangered – CR) kategorisinde değerlendiriyor.

Sorun yalnızca popülasyonun küçük olması değil.

Bitkinin bilinen tek yaşam alanı, turistlerin ziyaret ettiği Thong Pha Phum Ulusal Parkı içerisinde bulunuyor. Bitkiler çok küçük ve uzun süre yaprak tabakasının altında kaldığı için ziyaretçilerin farkında olmadan yaşam alanlarına zarar verme ihtimali bulunuyor.

Araştırmacılar bu nedenle bölgedeki mikro habitatın korunmasının yeni türün hayatta kalması açısından kritik öneme sahip olduğunu düşünüyor.

Keşif Bilinen Coğrafi Sınırları da Değiştirdi

Thismia daemona, Thismia cinsi içerisindeki Geomitra grubuna dahil edildi.

Bu grubun üyeleri daha önce yalnızca Malezya Yarımadası, Borneo ve Sumatra’da biliniyordu. Tayland’daki keşif, Geomitra grubunun bilinen dağılım alanını ilk kez önemli ölçüde kuzeye taşıdı.

Bu sonuç yalnızca yeni bir türün tanımlanması anlamına gelmiyor. Aynı zamanda Güneydoğu Asya’daki bu sıra dışı bitkilerin dağılımı ve evrimsel geçmişi hakkındaki mevcut bilgilerin yeniden değerlendirilmesine yol açabilir.

Tayland’daki Thismia Türlerinin Sayısı 16’ya Çıktı

Yeni keşifle birlikte Tayland’da bilimsel olarak kaydedilmiş Thismia türlerinin sayısı 16’ya yükseldi.

Bu cinsin üyeleri zaman zaman “fairy lanterns”, yani “peri fenerleri” olarak da adlandırılıyor. Ancak Thismia daemona’nın siyaha yakın rengi ve boynuz benzeri yapısı, cinsin daha zarif çağrışımlı bu lakabından oldukça farklı bir görüntü ortaya çıkarıyor.

Yıllarca Aynı Ormanda Saklanmış Olabilir

Thismia daemona’nın keşfi, tropikal ormanlarda hâlâ ne kadar fazla bilinmeyen tür bulunabileceğini gösteren dikkat çekici örneklerden biri.

Bitkinin birkaç santimetrelik yapısı, klorofil taşımaması ve yaşamının neredeyse tamamını orman tabanında gizlenerek geçirmesi, yıllarca fark edilmeden aynı bölgede yaşamış olabileceğini düşündürüyor.

Daha da dikkat çekici olanı ise bilim insanlarının yeni tanımladığı türün daha keşfedildiği anda yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olması.

Araştırmacılar bundan sonraki aşamada yalnızca bilinen popülasyonu korumayı değil, batı Tayland ve benzer bitki örtüsüne sahip komşu bölgelerde başka Thismia daemona popülasyonlarının bulunup bulunmadığını araştırmayı da hedefliyor. Bilimsel çalışma, türün Tayland’a endemik olarak kabul edildiğini ancak benzer habitatlara sahip batı Tayland ve Myanmar’da başka popülasyonların bulunmasının mümkün olduğunu belirtiyor.